Planhigion Cigysol y Mawndiroedd
Mae’r mawnogydd yn wan o ran maetholion ac felly’n heriol i blanhigion sydd angen cael maetholion ar gyfer tyfiant a goroesi. Mae rhywogaethau wedi esblygu dulliau dyfeisgar i gael proteinau a mwynau mewn amgylcheddau eithafol a dros filiynau o flynyddoedd wedi addasu mewn ffyrdd newydd. Y gwlithlys, drosera rotundifolia, yw’r planhigion cigysol mwyaf cyffredin yng nghorsydd Cwm Elan. Mae ei ddail siâp llwy gawl wedi’u gorchuddio â blew coch, chwarennol sy’n secretu mwcilag siwgraidd gludiog sy’n denu pryfed. Mae’r pryf yn cael ei ddal, mae’n marw ac mae ei gorff yn cael ei dreulio gan ensymau a ryddhawyd gan y planhigyn, gan ddarparu nitrogen ar gyfer cynhyrchu protein.
Mae pob planhigyn cigysol yn gweithredu fel hyn: yn denu eu hysglyfaeth wrth ryddhau secretiad deniadol, ei ddal ac yna ei dorri i lawr i faetholion y gellir eu hamsugno.
Mae gan y Gwlithlys Mawr, Drosera longifolia, ddail siâp llwy hirgul ac mae hen gofnodion ar gael ar gyfer Gors Lwyd. Nid yw wedi’i gofnodi am beth amser ac ystyrir y gallai cofnodion y gorffennol fod yn anghywir.
Mae Tafod y Gors, Pinguicula vulgaris, yn hawdd ei gweld ar greigiau o amgylch argae Claerwen ond nid yw’n gyffredin yng Nghwm Elan. Mae ei ddail melyn hefyd yn secretu hylif gludiog, siwgraidd sy’n denu infertebratau bach fel pryfed a morgrug. Yna mae’r dail yn cyrlio i ddal yr ysglyfaeth sydd wedyn yn cael ei dreulio. Fel y gwlithlys (a’r chwysigenddail cyffredin), mae’r fflurgainc yn cael ei chadw ar goesyn hir uwchben y rhoséd dail – trefniant hanfodol os yw’r planhigyn eisiau osgoi dal ei beillwyr!
Mae dwy chwysigenddail cyffredin wedi’u cofrestru yma, Chwysigenddail cyffredin, Utricularia australis, a Chwysigenddail bach, Utricularia minor. Gellir dod o hyd i’r cyntaf yn y pwll ger yr hen adeilad addysg yn Nolymynech a chofrestrwyd y llall ar Gors Goch y llynedd.
Mae chwysigenddail cyffredin yn ddi-wraidd ac maent yn arnofio ar wyneb pyllau corsydd. Maent yn ffurfio rhwydwaith o goesynnau fel edau gyda phledrenni tebyg i wactod gyda ‘trapddor.’ Mae blew o amgylch y trap yn sbarduno’r drws i agor os yw infertebrat dŵr yn nofio gerllaw ac mae llif mewnol o ddŵr yn tynnu’r ysglyfaeth at y bledren lle mae’n mygu, yn marw ac yn y pen draw yn cael ei dreulio ac yn cael ei amsugno.
Cadwch olwg am chwysigenddail cyffredin a chymrwch gofnodion ar ein cyfer!
Fiona Gomersall, Ecolegydd