Croeso i ddiweddariad y mis hwn i ddarganfod beth sydd yn awyr y nos ar gyfer mis Medi.
Ym Mharc Awyr Dywyll Rhyngwladol Cwm Elan, mae tywyllwch seryddol yn para am chwe awr o 10.10pm ac yn cynyddu wrth i’r mis fynd yn ei flaen, gan roi mwy o amser i weld y Llwybr Llaethog a thrysorau seryddol eraill.
Mae’r Lleuad Newydd yn disgyn ar 11eg Medi a’r Lleuad Lawn ar 26ain Medi.
Y mis hwn rydym yn ffarwelio â’r Haf ac yn cyfarch yr Hydref, gan ddechrau ar Fedi 23ain, a elwir hefyd yn gyhydnos yr Hydref.
Golygfa’r awyr gyfan o gytserau o 10pm ar 1af Medi o in-the-sky.org – mae hwn yn fap y gellir ei argraffu – cliciwch tapio’r ddelwedd i lawrlwytho’r pdf
I ddysgu am y cytserau, gallwch dapio’r ddelwedd uchod a fydd yn lawrlwytho fel PDF y gellir ei argraffu.
Cysylltiadau Planedol yn ystod mis Medi
Mae’r Lleuad yn ysgubo heibio i ychydig o blanedau’r mis hwn, gan roi cyfle i’w canfod yn hawdd.
Cysylltiad y Lleuad a Mawrth
7fed Medi 2026 am 1.30yb: Mae’r Lleuad 20% yn pasio ar ochr chwith Mawrth.
Cysylltiad y Lleuad ac Iau
9fed Medi 2026 am 4.30yb: Mae’r Lleuad sydd wedi’i goleuo’n 4% yn codi gydag Iau uwchben.
Cysylltiad y Lleuad a Sadwrn
26 Medi 2026 am 8.30yp:
Mae’r Lleuad Lawn a Sadwrn yn y safle wyth o’r gloch yn teithio trwy awyr y nos yn agos at ei gilydd.
Argeliad Lleuad Gwener
14eg Medi o 11.33yb
Ni welwn ddechrau’r daith hon yn ystod y dydd gan y bydd y Lleuad islaw’r gorwel. Edrychwch i’r gorwel de-ddwyreiniol tua 11.15am a byddwch yn gweld y Lleuad yn codi. Am 11.33am, bydd Gwener yn ymddangos o’r lleuad am 11.33am, yn safle 1 o’r gloch. Efallai y bydd telesgopau’n datgelu cyfnod cilgant Gwener. Peidiwch â phwyntio’r telesgop at yr Haul, gan ei fod yn beryglus iawn.
Cytser y Mis: Andromeda
Y mis hwn, mae cytser Andromeda mewn lleoliad da yn y dwyrain wrth iddi dywyllu. Mae’n hawdd dod o hyd iddo drwy chwilio am gytser cyfagos Pegasws, sy’n cynnwys sgwâr enfawr mor fawr â llaw estynedig, wedi’i dal allan ar hyd braich (20 gradd). Yng nghornel chwith uchaf y sgwâr mae llinell o sêr, sef cytser Andromeda. Mae Pegasws ac Andromeda wedi’u cysylltu â’i gilydd.
Mae’r cytser hwn yn cyfeirio’n ôl i Wlad Groeg hynafol, lle gwylltiodd mam Andromeda, y Frenhines Cassiopeia, y duwiau trwy frolio am ei phrydferthwch. Anfonodd Poseidon Cetus, yr anghenfil môr i ddinistrio’r deyrnas. Fel arwydd o dawelu, cynigiodd Cassiopeia ei merch fel aberth trwy ei chlymu i graig wrth y môr fel offrwm i Cetus. Cafodd ei hachub ar y funud olaf gan yr arwr Perseus, a hedfanodd i lawr ar Pegasws, y ceffyl asgellog, i gludo Andromeda i ddiogelwch. Fe wnaethant syrthio mewn cariad a phriodi, gan fyw’n hapus byth wedyn.
Nifwl Anferth
Nifwl Gogledd America – NGC7000
Cyfesurynnau: RA 20h 59m 17s | Dec +44° 31′ 44″
Gellir gweld y nifwl hwn mewn awyr dywyll yn y nos gyda llygaid sydd wedi addasu’n llawn i’r tywyllwch. Gellir ei weld hefyd gydag ysbienddrych bach 8 x 42, sy’n edrych fel clwt gwan, mawr, niwlog o olau llwydaidd yn erbyn meysydd sêr trwchus y Llwybr Llaethog. Mae’n debyg i siâp Cyfandir Gogledd America.
Sut i ddod o hyd iddo
Y cyfan sydd raid i chi ei wneud yw chwilio am y Triongl Haf sy’n cynnwys y tair seren ddisglair: Deneb yng nghytser yr Alarch, Altair yng nghytser Aquila a Fega yng nghytser Telyn Arthur. Dewch o hyd i’r seren Deneb, codwch yr ysbienddrych at eich llygaid a sganiwch yn araf i’r chwith nes bod y nifwl yn dod i’r golwg. Wedi’i leoli 2590 o flynyddoedd golau o’r Ddaear, byddai’n cymryd 69.5 miliwn o flynyddoedd i gyrraedd yno yn y modiwl gofod mwyaf modern a all gario bodau dynol.
Llen Gossamer
Nifwl y Llen – NGC 6960
Dyma wrthrych rhyfeddol arall sy’n werth chwilio amdano os oes gennych fynediad at awyr dywyll, wledig. Mae yna lawer o enwau ar gyfer y trysor wybrennol hwn: Nifwl Ysgub y Gwrachod, Y Nifwl Ffilamentaidd, Bys Duw a’r Nifwl Lacework.
Sut i ddod o hyd iddo
Cyfesurynnau: RA 20h 45m 38.0 | Dec +30° 42′ 30″
Chwiliwch am Deneb, yna neidiwch i’r seren yng nghanol y cytser o’r enw Sadr. Yna neidiwch draw i Aljanah, ar ‘asgell’ chwith Cygnus, gan chwilio am seren fach islaw, o’r enw 52 Cyg. Gyda hidlydd OIII ar eich sylladur maes llydan, anelwch at 52 Cyg a byddwch yn gweld ffilamentau trawiadol, tebyg i wawn yn rhedeg ar y ddwy ochr i’r seren.
Dim ond un rhan o gymhlethdod enfawr o’r enw Dolen Cygnus yw hwn, sy’n cynnwys nifwl ffilamentog, sef gweddillion seren enfawr a chwythodd ar wahân filoedd o flynyddoedd yn ôl. Gan ymestyn dros 110 o flynyddoedd golau, mae mor fawr â chwe lleuad lawn o’n persbectif ni. Mae’r gweddillion uwchnofa hyn yn gwmwl o nwy a llwch wedi’u hïoneiddio. Mae’n her chwilio amdano ond mae’n werth yr ymdrech!
Credyd delwedd: Pelydr-x: NASA/SAO/CXC; Optegol: John Stone (Astrobin); Prosesu Delwedd: NASA/SAO/CXC/L. Frattre, N. Wolk
