Croeso i ddiweddariad y mis hwn i ddarganfod beth sydd yn awyr y nos ym mis Mehefin.
Ym Mharc Awyr Dywyll Ryngwladol Cwm Elan, nid yw tywyllwch seryddol yn digwydd ym mis Mehefin. Mae diwrnod hiraf y flwyddyn, Heuldro’r Haf, yn digwydd ar 21 Mehefin, gyda 16 awr a 48 munud o olau dydd. Mae hyn yn nodi dechrau’r haf seryddol, gyda’r Haul yn cyrraedd ei bwynt uchaf yn Hemisffer y Gogledd. I ffans awyr ddofn, bydd tywyllwch seryddol yn dychwelyd yn swyddogol ar 25 Gorffennaf. Fodd bynnag, mae hyn yn cael ei gymhlethu gan fod y Lleuad yn bresennol yn awyr y nos. Ni welwn wir dywyllwch tan yr 8fed o Awst, am tua hanner awr cyn i’r Lleuad godi am 00.15.
Golygfa o’r cytserau o’r awyr gyfan, o hanner nos ar 1 Mehefin, gan in-the-sky.org
Uwchben gorwel y de, gorwedd cytserau’r Fantol, Boötes a Serpens. Ar y pen uchaf, y man uchaf yn yr awyr, mae Draco’r Ddraig. Mae cytserau’r gwanwyn, sef Forwyn, y Llew a Chranc, yn codi yn yr awyr orllewinol, ac mae cytserau’r haf, sef Ercwlff, Boötes, Corona Borealis a Thelyn Arthur, mewn safle da yn y dwyrain.
Digwydd y Lleuad Newydd ar 15 Mehefin a’r Lleuad Lawn ar 20 Mehefin.
Y Ddolen Emog
Ar 25 Mehefin, cewch gipolwg ar y ‘Dolen Emog’ neu’r ‘Ddolen Aur’. Wedi’i leoli yn nyffryn mynyddoedd y Jura, gellir gweld yr effaith clair-obscur hon drwy delesgopau bach pan fo’r Lleuad yn ei chyfnod cynyddol. Mae golau’r haul yn taro copaon y gadwyn fynyddoedd hon, gyda Sinus Iridium yn aros yn y cysgod, gan achosi’r effaith hardd hon.
Gan Bautsch – Gwaith ei hun, CC0
Cymylau sy’n Sgleinio yn y Nos
Mae tymor y cymylau noctilwcent wedi dechrau’n swyddogol! Hefyd yn adnabyddus fel cymylau sy’n disgleirio yn y nos, mae’r rhubanau etheraidd, glas-trydanol hyn yn ffurfio 50 milltir uwchlaw ni, yn y mesosffer. Mae’r tymor fel arfer yn dechrau ar ddiwedd mis Mai, gan gyrraedd ei anterth rhwng canol mis Mehefin a diwedd mis Gorffennaf. Achosir cymylau noctilwcent gan anwedd dŵr sy’n rhewi’n grisialau iâ, wedi’i hadu o lwch meteor. Gall mwg gwacâd roced hefyd sbarduno’r ffurfiad hwn.
Yr amser gorau i weld Cymylau Noctilwcent yw tua 90-120 munud ar ôl machlud haul neu 90-120 munud cyn codiad haul.
Y Planedau’n Alinio!
Ar y 9fed o Fehefin, byddwch yn gallu gweld cydgyfeiriad planedol. Ar ôl i’r haul fachlud, mae Iau a Gwener yn ymddangos yn awyr y machlud a gellir eu gweld 1.6° oddi wrth ei gilydd, gyda Mercher yn isel ar y gorwel i’r gogledd-orllewin.
Bydd Mercwri yn cyrraedd ei Ymlediad Dwyreiniol Mwyaf ar y 15fed o Fehefin, sy’n golygu y bydd ar ei bwynt uchaf yn yr awyr a’r pellter onglog mwyaf o’r Haul, gan gynnig y cyfleoedd gorau i weld y blaned fach, ond nerthol hon.
Ar 16 Mehefin, mae’r Lleuad Gynyddol 3% yn ymuno yn y digwyddiadau ac wedi’i leoli ychydig uwchlaw Mercher, gydag Iau a Gwener i’r gorllewin.
Mae’r Triongl Haf yn ôl
Ar yr adeg hon o’r flwyddyn, y tair seren gyntaf i ymddangos yn awyr y nos ar ôl machlud haul yw’r sêr llachar Deneb yng nghytser Cygnus, Altair yng nghytser Aquila a Vega yng nghytser Lyra. Vega yw’r pumed seren ddisgleiriaf yn Hemisffer y Gogledd, Altair yw’r 12fed a Deneb yw’r 19eg. Mae’r tair seren hyn yn ffurfio cytser mawr o’r enw’r Triongl Haf.
Edrychwch am Sêr Lliwgar y Mis Hwn
Mae cytser Cygnus yn gartref i rai sêr lliwgar iawn y gellir eu gweld gyda thelesgop bach neu ysbienddrych.
Albireo
Chwiliwch am y seren ar ddiwedd cytser Cygnus. Gelwir Albireo, ac mae’n edrych fel un seren wen i’r llygad noeth. Trwy delesgop, mae’r seren hon yn hollti’n ddwy seren liwgar, un felyn/oren a’r llall yn las. Credwyd unwaith eu bod yn rhan o system seren ddeuol, ond dangosodd mesuriadau o Arsyllfa Ofod Gaia y gallent fod yn ddwbl optegol, sy’n symud i gyfeiriadau gwahanol yn ein galaeth, ond o’n safbwynt ni, yn edrych fel system seren ddeuol.
Cygni 30 a 31
Mae’r ail bâr o sêr yn gofyn am faes golwg eang fel y rhai sydd mewn ysbienddrych. Mae Cygni 30 a 31 yn gorwedd yn agos at Deneb a gellir eu canfod drwy edrych ar Deneb, gan godi’r ysbienddrych i’ch llygaid a sganio’n araf i fyny nes bod seren felen a glas fywiog yn ymddangos yn y maes golwg. Gellir gweld y sêr hyn â’r llygad noeth; yr adeg hon o’r flwyddyn, gallwch weld y sêr yn safle un o’r gloch o’i gymharu â Deneb. Er nad ydynt yn ddeuaidd, mae 31 Cygni yn system seren ddeuaidd, a gallwch weld y pâr hwn drwy delesgop bach.
Mae lliwiau’r sêr yn datgelu gwybodaeth werthfawr am eu hoedran a’u màs. Os gwelwch chi seren las, mae’n golygu ei bod hi’n ifanc iawn, yn boeth ac yn fyrhoedlog, gan losgi drwy ei thanwydd yn gyflym iawn. Fe welwch sêr glas wedi ymgrymu o amgylch meithrinfeydd serol oherwydd nad ydynt yn byw’n ddigon hir i deithio o’u man geni. Mae sêr sydd â lliw mwy oren i goch yn oerach o ran tymheredd ac yn hŷn. Y tro nesaf y byddwch yn sganio awyr y nos â’ch llygaid, ysbienddrych neu delesgopau, cymerwch amser i arsylwi ar liwiau’r sêr.
Credyd Delwedd: Palomar Observatory, STScI
